- En sık rektosigmoid tutulur; şikâyetler adete yakın dönemde şiddetlenir: dışkılama ağrısı (dyschezia), şişkinlik, kabızlık/ishal döngüsü, nadiren rektal kanama.
- Kolonoskopi çoğu zaman sınırlı bilgi verir; tanıda bağırsak hazırlıklı TVUS ve MRI değerlidir.
- Tedavi; semptom, darlık/stenoz ve doğurganlık hedefine göre shaving / disk / segment rezeksiyon arasında kişiselleştirilir.
Bağırsak endometriozisi nedir?
Endometriozis odaklarının bağırsak duvarına (çoğunlukla rektosigmoid) derin yerleşmesidir. Bağırsak hareketleriyle artan, siklik karakterde ağrı ve sindirim yakınmaları ön plandadır.
Belirtiler: IBS ile nasıl ayrılır?
- Adetle artan dışkılama ağrısı/darlık hissi
- Şişkinlik, gaz; kabızlık-ishal döngüsü
- Makatta batma, nadiren rektal kan
- Karın-pelviste baskı/tıkayıcı şikâyetler (ileri olgularda)
Ne zaman endometrioziden şüphe etmeli?
Yakınmalarınız adet döneminde belirgin artıyorsa ve pelvik ağrı/ilişkiyle ağrı eşlik ediyorsa, endometriozis açısından değerlendirme önerilir.
Tanı
- Bağırsak hazırlıklı TVUS: Rektovajinal septum ve rektosigmoid için birinci basamak haritalama
- MRI: Lezyon derinliği, çevresel tutulum (%), stenoz varlığı; üreter/mesane eşlik eden tutulum
- Kolonoskopi: Genellikle mukozayı tutmadığı için sınırlı; ayırıcı tanıda/kanama değerlendirmesinde kullanılabilir
Tedavi seçenekleri
Medikal: OKS/progestin/GnRH ile semptom kontrolü; darlık-stenoz varsa sınırlı.
Cerrahi: Deneyimli ekip ile laparoskopik, yöntem seçimi lezyon profiline göre:
- Shaving: Yüzeysel; kısa iyileşme, düşük komplikasyon.
- Disk rezeksiyon: Sınırlı tam kat; anastomoz gerekmeyebilir.
- Segment rezeksiyon: Geniş/çevresel (>40–50%) tutulum, darlık/stenoz; daha ileri teknik ve multidisipliner yaklaşım.
Karar tablosu (özet)
| Lezyon profili | Önerilen teknik (genel çerçeve) |
|---|---|
| Yüzeysel, dar alan | Shaving |
| Sınırlı tam kat | Disk rezeksiyon |
| Geniş/çevresel, stenoz | Segment rezeksiyon |
Doğurganlık ve IVF
Yaş, AMH ve lezyon şiddeti birlikte değerlendirilir. IVF öncesi cerrahi bazı olgularda başarıyı artırabilir; kimi hastada doğrudan IVF daha rasyoneldir. Karar, ağrı + doğurganlık hedeflerinin ortak planlanmasıyla verilir.
Ameliyat sonrası dönem
- Fonksiyon: İlk günlerde gaz/kabızlık normaldir; sıvı-yumuşak diyet → kademeli geçiş
- Aktivite: Yürüme erken dönemde teşvik edilir; ağır efor 3–4+ hafta ertelenir
- Uyarı bulguları: Yüksek ateş, kuvvetli karın ağrısı, belirgin kanama/akıntı, idrar-dışkılama sorunları (acil başvuru)
Beslenme & yaşam tarzı (destekleyici)
Anti-inflamatuvar içerikli, lif dengesi kurulmuş bir plan; bireysel tetikleyicilerin (gaz yapan yüksek FODMAP’ler vb.) izlenmesi. Bu öneriler tedavi yerine geçmez, cerrahi/medikal planı destekler.
SSS
- Kolonoskopi neden “normal” çıkabiliyor? Lezyonlar çoğu kez bağırsak duvarının dış katmanlarını tutar.
- Stoma olasılığı nedir? Nadir; risk önceden konuşulur ve gereksizse yapılmaz.
- İşe dönüş süresi? Çoğu olguda 1–2 hafta; ağır efor 3–4+ hafta.
- Kabızlık/ishal düzelir mi? Çoğu hastada belirgin rahatlama; sinir koruma önemlidir.
- Gebelikte yönetim? Acil durum dışında konservatif; doğum sonrası plan yapılır.
Not: Bitkisel/alternatif “kür” iddialarının etkinliği kanıtlı değildir; tedaviyi geciktirmeyin.