Preimplantasyon genetik testler (PGT), tüp bebek tedavisi sırasında elde edilen embriyoların belirli genetik veya kromozomal özelliklerini değerlendirmek amacıyla kullanılan testlerdir.
Bu testler, embriyo transferinden önce laboratuvar ortamında gerçekleştirilir. Genellikle blastosist aşamasına ulaşmış embriyodan birkaç hücre alınarak genetik inceleme yapılır.
PGT tek bir test değildir. İncelenen genetik özelliğe ve testin uygulanma amacına göre farklı türleri bulunur.
En sık kullanılan üç grup PGT-A, PGT-M ve PGT-SR’dir.
PGT-A, PGT-M ve PGT-SR Arasındaki Farklar
PGT-A: Kromozom Sayısal Anomalilerinin Değerlendirilmesi
PGT-A (Preimplantation Genetic Testing for Aneuploidy), embriyolardaki kromozom sayısına ilişkin farklılıkları değerlendirmek amacıyla kullanılan testtir.
İnsan hücrelerinde normalde 46 kromozom bulunur. Bazı embriyolarda kromozomların eksik veya fazla olması, embriyonun gelişimini ve gebeliğin devamını etkileyebilir.
PGT-A, embriyonun kromozom sayısına ilişkin bilgi sağlayabilir. Ancak bu testin tüm tüp bebek hastalarında rutin olarak uygulanmasının canlı doğum olasılığını artırdığı gösterilmiş değildir.
PGT-A’nın olası yararları ve sınırlılıkları; yaş, tıbbi öykü, elde edilen embriyo sayısı ve diğer bireysel koşullar dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
PGT-M: Tek Gen Hastalıklarının Değerlendirilmesi
PGT-M (Preimplantation Genetic Testing for Monogenic Disorders), ailede bilinen ve belirli bir gendeki değişiklikle ilişkili kalıtsal hastalıkların embriyolarda araştırılması amacıyla kullanılan testtir.
Örneğin ailede belirli bir tek gen hastalığına neden olan genetik değişiklik saptanmışsa, uygun koşullarda bu değişikliğin embriyolarda bulunup bulunmadığı değerlendirilebilir.
PGT-M yapılabilmesi için genellikle ailedeki genetik değişikliğin önceden tanımlanmış olması ve teste özgü hazırlıkların tamamlanması gerekir.
PGT-M, bütün genetik hastalıkları tarayan genel bir test değildir.
PGT-SR: Kromozomların Yapısal Düzenlenmelerinin Değerlendirilmesi
PGT-SR (Preimplantation Genetic Testing for Structural Rearrangements), anne veya babada dengeli translokasyon gibi belirli kromozomal yapısal düzenlenmeler bulunduğunda değerlendirilebilen bir testtir.
Bu tür düzenlenmeler bazı embriyolarda dengesiz kromozom içeriğine yol açabilir.
PGT-SR, bu açıdan embriyoların değerlendirilmesine yardımcı olabilir. Testin kapsamı ve sonuçların yorumlanması, saptanan kromozomal düzenlenmenin türüne ve kullanılan yönteme bağlıdır.
Preimplantasyon Genetik Test Nasıl Yapılır?
1. Tüp bebek tedavisi
Yumurtalıkların uyarılması, yumurta toplama ve laboratuvarda döllenme aşamaları gerçekleştirilir.
2. Embriyo gelişiminin takibi
Oluşan embriyolar laboratuvar ortamında takip edilir. Biyopsi için uygun gelişim aşamasına ulaşan embriyolar değerlendirilir.
3. Embriyo biyopsisi
Genellikle blastosist aşamasındaki embriyonun dış hücre tabakasından (trofektoderm) birkaç hücre alınır.
4. Genetik analiz
Alınan hücreler, planlanan PGT türüne uygun yöntemle analiz edilir.
5. Sonuçların değerlendirilmesi
Genetik test sonucu; embriyonun gelişimi, tıbbi öykü ve diğer klinik bilgilerle birlikte değerlendirilir. Test sonuçları tek başına gebelik sonucunu belirlemez.
Biyopsi yapılan embriyolar, laboratuvarın uyguladığı protokole göre genellikle dondurularak saklanır.
PGT Sonuçları Nasıl Yorumlanır?
Testin türüne göre sonuçların anlamı değişir.
PGT-A sonucunda embriyolar, kullanılan testin raporlama sistemine göre kromozom sayısı açısından normal (öploid), anormal (anöploid) veya mozaik olarak sınıflandırılabilir. Bazı sonuçlar ise belirsiz ya da yorumlanamaz olabilir.
PGT-M ve PGT-SR sonuçları farklı genetik özellikleri değerlendirdiğinden, bunların raporlanması ve yorumlanması PGT-A’dan farklıdır.
Hiçbir PGT yöntemi embriyonun tüm genetik özelliklerini değerlendirmez. Test sonucunun kapsamı ve sınırlılıkları, kullanılan yönteme göre açıklanmalıdır.
Mozaisizm Nedir?
Mozaisizm, aynı embriyoda farklı kromozomal özellikler taşıyan hücre gruplarının bulunması durumudur.
PGT-A’da mozaik olarak raporlanan bir sonuç, biyopsiyle alınan sınırlı sayıdaki hücreden elde edilen bulgulara dayanır. Bu nedenle sonuç, embriyonun bütün hücrelerini kesin olarak temsil etmeyebilir.
Mozaik embriyoların klinik sonuçları farklılık gösterebilir. Bu tür sonuçlar, laboratuvar raporu ve güncel bilimsel bilgiler dikkate alınarak bireysel olarak değerlendirilmelidir.
PGT’nin Sınırlılıkları ve Riskleri Nelerdir?
PGT, gebelik veya canlı doğum garantisi vermez.
Embriyodan alınan sınırlı sayıdaki hücre, embriyonun tamamını her zaman temsil etmeyebilir.
Testin kapsamı dışında kalan genetik değişiklikler saptanamayabilir.
Biyopsi ve laboratuvar işlemleri embriyo üzerinde belirli riskler taşıyabilir.
Bazı sonuçlar belirsiz olabilir veya yeniden değerlendirme gerektirebilir.
Test sonucunda transfer için uygun olduğu değerlendirilen embriyo bulunmayabilir.
PGT uygulanmış olması, gebelikte önerilen prenatal tarama ve tanı yöntemlerinin gerekliliğini ortadan kaldırmaz. Gebelik oluştuktan sonra uygun takip ve gerektiğinde genetik danışmanlık önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
PGT her tüp bebek tedavisinde gerekli midir?
Hayır. PGT’nin gerekli olup olmadığı, hangi testin düşünüldüğüne ve kişinin tıbbi ve genetik özelliklerine göre değişir. PGT-A’nın tüm hastalarda rutin uygulanması önerilmez.
PGT embriyonun sağlıklı olduğunu kesin olarak gösterir mi?
Hayır. PGT belirli genetik veya kromozomal özellikler hakkında bilgi verir. Embriyonun bütün genetik ve gelişimsel özelliklerini değerlendirmez.
PGT-A ile PGT-M aynı test midir?
Hayır. PGT-A kromozom sayısına ilişkin farklılıkları değerlendirirken PGT-M belirli tek gen hastalıklarına yönelik inceleme yapar.
PGT sonucunda normal olarak raporlanan embriyo mutlaka gebelik oluşturur mu?
Hayır. Embriyonun rahme tutunması ve gebeliğin devamı birçok faktöre bağlıdır.
PGT yapılırsa gebelikte genetik testlere gerek kalmaz mı?
Hayır. PGT, gebelikteki prenatal tarama ve tanı yöntemlerinin yerine geçmez. Gebelik sürecindeki değerlendirmeler ayrıca planlanır.
Bu Konudaki Yazılar
PGT-A, PGT-M ve PGT-SR Nedir? Farkları Nelerdir?
Mozaisizm Nedir? PGT-A Sonuçları Nasıl Yorumlanır?
İlgili Bilgilendirme
Bilgilendirme
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Kişisel tanı veya tedavi önerisi niteliğinde değildir. Genetik testlerin uygulanabilirliği ve uygunluğu, bireysel tıbbi değerlendirme, genetik danışmanlık ve yürürlükteki mevzuat çerçevesinde belirlenir.