Erken Yumurtalık Yetmezliği
Bir kadının yumurtalıkları 40 yaşından önce yumurta üretmeyi bırakırsa bu duruma erken yumurtalık yetmezliği veya tıbbi adıyla prematür over yetmezliği (POI) denir. Kadınların yaklaşık %1’inde görülür. Bazı kadınlarda bu durum genç yaşlarda bile ortaya çıkabilir.
Yumurtalıklar yalnızca yumurta üretmekle kalmaz, aynı zamanda östrojen hormonu salgılar. Bu nedenle yumurtalıkların fonksiyonunu kaybetmesi, hem doğurganlığı hem de östrojen düzeylerini etkiler.
Erken Yumurtalık Yetmezliğinin Belirtileri
Belirtiler çoğunlukla menopoza benzer:
- Adet düzensizliği veya adetin tamamen kesilmesi
- Vajinada kuruluk ve hassasiyet
- Sıcak basmaları
- Gece terlemeleri
- Uyku problemleri
- Ruh hali değişiklikleri (anksiyete, depresif his)
Bu bulguların temel nedeni, yumurtalıkların yeterli östrojen üretememesidir.
Erken Yumurtalık Yetmezliğinin Nedenleri
Çoğu zaman neden kesin olarak bilinmez. Ancak bazı durumlarda risk artabilir:
- Genetik nedenler: Turner sendromu, Fragile X sendromu taşıyıcılığı
- Aile öyküsü: Ailede erken menopoz görülmesi
- Bağışıklık sistemi hastalıkları: Özellikle tiroidi etkileyen otoimmün hastalıklar
- Kanser tedavileri: Radyoterapi ve/veya kemoterapi sonrası
- Diğer faktörler: Enfeksiyonlar, cerrahi girişimler
Erken Yumurtalık Yetmezliği ile İlişkili Riskler
- Osteoporoz (kemik erimesi): Östrojen eksikliğine bağlı kemik yoğunluğunun azalması
- Kalp-damar hastalıkları riski
- Depresyon ve psikolojik etkiler
- Genetik aktarım: Genetik nedenli ise çocuklara da taşınabilir
Erken Yumurtalık Yetmezliği Nasıl Teşhis Edilir?
Tanıda öncelikle hormon testleri kullanılır:
- Yüksek FSH (Folikül Stimüle Edici Hormon)
- Düşük E2 (östrojen)
Gerektiğinde:
- Kromozom analizi (genetik neden araştırması)
- Kemik yoğunluğu ölçümü (osteoporoz riski için) yapılabilir.
Erken Yumurtalık Yetmezliği Nasıl Tedavi Edilir?
- Kanser tedavisine bağlı gelişen POI: Bazı kadınlarda yumurtalık fonksiyonları zamanla geri dönebilir.
- Sebebi bilinmeyen veya genetik nedenli POI: Geri dönüşü genellikle mümkün değildir.
- Tedavi yaklaşımı:
- Hormon tedavisi (östrojen ve progesteron) ile semptomların hafifletilmesi
- Kemik sağlığı için D vitamini, kalsiyum takviyesi ve yaşam tarzı önerileri
- Doğurganlık açısından bazı kadınlar için tüp bebek ve donör yumurta tedavileri seçenek olabilir.
Sonuç
Erken yumurtalık yetmezliği hem doğurganlığı hem de genel sağlığı etkileyebilen bir durumdur. Belirtiler menopozu andırsa da 40 yaş öncesinde görülmesi, farklı tanı ve tedavi yaklaşımları gerektirir.
➡️ Eğer adet düzensizliği, sıcak basmaları veya doğurganlıkla ilgili sorunlar yaşıyorsanız mutlaka bir kadın sağlığı ve doğurganlık uzmanına başvurmanız önemlidir.