Derin endometriozis (DIE), endometriozis odaklarının karın zarının altındaki dokulara ilerleyerek çevre organları ve bazı durumlarda sinir yapılarını etkileyebildiği bir endometriozis formudur.
Sık görülen belirtiler arasında şiddetli adet ağrısı, cinsel ilişki sırasında derin ağrı, dışkılama veya idrar yaparken ağrı, şişkinlik ve bazı hastalarda bel, kalça veya bacağa yayılan ağrı yer alabilir.
Tanıda ayrıntılı klinik değerlendirme ile birlikte transvajinal ultrasonografi (TVUS) ve manyetik rezonans görüntüleme (MRI) gibi yöntemlerden yararlanılabilir. Tedavi yaklaşımı; belirtiler, hastalığın yerleşimi ve yaygınlığı ile hastanın gebelik planı dikkate alınarak belirlenir.
Derin Endometriozis Nedir?
Derin endometrioziste endometrium benzeri doku; uterosakral bağlar, rektovajinal bölge, bağırsak, mesane ve üreterler gibi yapılarda yerleşebilir. Bazı hastalarda kronik ağrıya ve yaşam kalitesinin etkilenmesine neden olabilir. Endometriozis infertilite ile de ilişkili olabilir.
Belirtiler
Şiddetli adet ağrısı ve pelvik ağrı
Cinsel ilişki sırasında derin ağrı (disparoni)
Dışkılama veya idrar yaparken ağrı; yakınmaların adet döneminde artması
Şişkinlik, gaz, kabızlık veya ishal gibi bağırsak yakınmaları
Bel, kalça veya bacağa yayılan ağrı
Bu belirtilerin varlığı tek başına derin endometriozis tanısı anlamına gelmez. Benzer yakınmalar farklı hastalıklarda da görülebilir.
Tanı ve Hastalığın Haritalanması
Derin endometriozis değerlendirmesinde hastalığın yerleşiminin ve yaygınlığının belirlenmesi, tedavi planlamasının önemli bir parçasıdır.
Tıbbi öykü ve muayene: Belirtiler, adet döngüsüyle ilişkileri ve daha önce uygulanan tedaviler değerlendirilir.
Transvajinal ultrasonografi (TVUS): Özellikle bu alanda deneyimli değerlendirmelerde rektosigmoid bölge, rektovajinal alan ve diğer pelvik yapılar hakkında bilgi sağlayabilir.
Manyetik rezonans görüntüleme (MRI): Derin endometriozis odaklarının yerleşimi ve yaygınlığının yanı sıra mesane, üreter ve diğer komşu yapıların değerlendirilmesinde kullanılabilir.
Diğer incelemeler: Mesane veya üreter tutulumu düşünülen hastalarda gerekli görülmesi halinde ek ürolojik değerlendirmeler yapılabilir.
Tedavi Seçenekleri
Derin endometriozis tedavisi her hasta için aynı değildir. Tedavi; belirtilerin şiddeti, hastalığın yerleşimi ve yaygınlığı, yaş, önceki tedaviler ve gebelik planı dikkate alınarak planlanır.
Medikal Tedavi
Kombine hormonal ilaçlar, progestinler ve seçilmiş durumlarda GnRH analogları veya antagonistleri endometriozise bağlı belirtilerin kontrolünde kullanılabilir.
Medikal tedavinin amacı hastalığa bağlı yakınmaların yönetilmesidir. Tedavi seçimi bireysel değerlendirme sonrasında yapılır.
Cerrahi Tedavi
Cerrahi tedavi belirli hastalarda değerlendirilebilir. Cerrahi gerekli olduğunda yaklaşım, hastalığın yerleşimi ve yaygınlığı doğrultusunda planlanır.
Bağırsak, mesane veya üreter gibi yapıların etkilendiği ileri olgularda ilgili cerrahi branşlarla birlikte multidisipliner değerlendirme gerekebilir.
Doğurganlık Planı
Derin endometriozisi olan ve gebelik planlayan hastalarda yaş, yumurtalık rezervi, hastalığın yerleşimi ve yaygınlığı, önceki cerrahiler ve diğer infertilite faktörleri birlikte değerlendirilir.
Cerrahinin mi yoksa yardımcı üreme tedavilerinin mi önceliklendirileceği her hasta için bireysel olarak belirlenir.
Tedavi Yaklaşımı Nasıl Belirlenir?
Tek bir tedavi algoritması bütün hastalar için uygun değildir. Bazı hastalarda medikal tedavi ve takip, bazı hastalarda cerrahi değerlendirme, gebelik planlayan hastalarda ise yardımcı üreme yöntemlerinin zamanlaması gündeme gelebilir.
Mesane, üreter, bağırsak veya sinir tutulumu düşünülen ileri olgularda farklı branşların değerlendirmeye dahil edilmesi gerekebilir.
Ameliyat ve İyileşme
Ameliyatın kapsamı ve iyileşme süreci, hastalığın yerleşimine ve yaygınlığına ve uygulanan cerrahi işlemlere göre değişebilir.
Günlük aktivitelere ve egzersize dönüş zamanı kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Ameliyat sonrası takip ve gerekli görülen destekleyici yaklaşımlar hastanın klinik durumuna göre planlanır.
Böylece “ameliyat 1–4+ saat / işe dönüş 1–2 hafta / ağır efor 3–4 hafta” gibi kesin süreleri kaldırmış oluyoruz.
Tekrarlama ve Takip
Endometriozis kronik bir hastalıktır ve tedavi sonrasında belirtiler veya hastalık bulguları yeniden ortaya çıkabilir. Uzun dönem takip ve gerekli durumlarda medikal tedavi, hastanın klinik durumu ve gebelik planı doğrultusunda değerlendirilir.
Önemli Not
Bitkisel veya alternatif yöntemlerin endometriozisi tedavi ettiğine ilişkin bilimsel olarak kanıtlanmış bir yaklaşım bulunmamaktadır. Bu tür uygulamalar tıbbi değerlendirme ve tedavinin yerine geçmemelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Derin endometriozis kendiliğinden geçer mi?
Hastalığın seyri kişiden kişiye değişebilir. Belirtiler zaman içerisinde değişiklik gösterebilir ve medikal tedavilerle kontrol altına alınabilir. Tedavi gereksinimi bireysel olarak değerlendirilir.
Menopozda endometriozis biter mi?
Hormonal değişikliklere bağlı olarak birçok hastada belirtiler azalabilir; ancak hastalığın seyri kişiden kişiye değişir.
MRI gerekli midir?
Her hastada gerekli değildir. Derin endometriozisin yerleşimi ve yaygınlığının değerlendirilmesinde ve özellikle cerrahi planlama gereken durumlarda MRI'dan yararlanılabilir.
Cinsel ilişki sırasında ağrı tedaviden sonra düzelir mi?
Ağrının seyri, nedenlerine ve uygulanan tedaviye göre değişebilir. Tedavi sonrasında belirtilerdeki değişiklik kişiden kişiye farklılık gösterebilir.
Gebelik sırasında nasıl takip edilir?
Dosyanın yüklenen metni bu sorunun yanıtında kesiliyor; dolayısıyla kaynağa bağlı kalmak için burada yeni bir cevap uydurmuyorum. Final Word'de orijinal tam yanıt varsa onu ayrıca gönderirsen birlikte düzenleriz.