Adenomyozis’te Transfer Öncesi Hazırlık: GnRH Kısa–Uzun Protokoller
Adenomyozis; rahim kas tabakasında (miyometrium) endometriyuma benzer dokunun bulunmasıyla seyreder. Ağrı ve kanama şikâyetlerine ek olarak implantasyonu olumsuz etkileyebilir. IVF sürecinde amaç; inflamasyonu ve miyometriyal aktiviteyi azaltmak, endometriyumu senkron ve alıcı hâle getirip embriyo için en uygun pencereyi yakalamaktır. Bu nedenle transfer öncesinde GnRH agonistiyle baskılama (down-regulation) ve uygun FET (dondurulmuş embriyo transferi) planları sık kullanılır. Karar bireysel olmalıdır.
1) Klinik Değerlendirme: Kime, ne zaman hazırlık?
- Semptom/öykü: Yoğun-uzun adet, dismenore, pelvik ağrı.
- Görüntüleme: TVUS/MRI’da junctional zone (JZ) kalınlaşması, asimetrik duvar, miyometriyal kistler.
- Fertilite faktörleri: Yaş, AMH/AFC, önceki IVF denemeleri, düşük/kimyasal gebelik öyküsü.
- Eşlik eden durumlar: Endometriozis, polip/miyom, hidrosalpinks.
- Hedef: Daha iyi implantasyon ve klinik gebelik olasılığı; çoğul riskini azaltmak için tek embriyo transferi (SET).
2) GnRH Agonist Baskılama Seçenekleri
A. Uzun/Yoğun Baskılama (“long/ultra-long”)
- Ne zaman? Yaygın adenomyozis bulguları, belirgin JZ kalınlaşması, yinelenen implantasyon başarısızlığı.
- Nasıl? 1–3 ay aylık depo GnRH agonisti (örn. 1 depo/ay), ardından yapay FET (östrojen + progesteron) ile transfer.
- Artıları: Miyometriyal aktivite ve inflamasyonun baskılanması; kanama düzensizliği ve ağrıda azalma.
- Eksileri: Vazomotor semptomlar, kemik sağlığı açısından süre sınırlaması; gerekirse add-back (düşük doz E2/PG) düşünülür.
B. Kısa Baskılama (“short down-regulation”)
- Ne zaman? Orta düzey bulgu, zaman kısıtı, semptomları sınırlı hastalar.
- Nasıl? 1 kür (28–30 gün) GnRH agonisti → hemen ardından yapay FET.
- Artıları: Daha kısa süre, daha az yan etki.
- Eksileri: Yoğun olgular kadar baskılama sağlamayabilir.
Not: Antagonist kontrollü OS sonrasında freeze-all yapıp baskılama + FET ile ilerlemek, endometrium zamanlamasını optimize etmek için sık başvurulan yaklaşımdır.
3) Endometrium Hazırlığı: Doğal mı, Yapay mı?
- Doğal/Modifiye Doğal FET: Spontan ovülasyonu düzenli olan ve adenomyozis bulguları sınırlı hastalarda. Daha fizyolojik, ancak zamanlama kontrolü sınırlıdır.
- Yapay (HRT) FET: Östrojen ile kalınlık/pattern sağlanır, progesteron ile pencere açılır. Zamanlama kontrolü üstündür; adenomyoziste tercih oranı yüksektir.
4) Tetikleme ve Luteal Destek
- Tetikleme: OS evresinde agonist tetikleme (antagonist sikluslarda) OHSS riskini düşürür; çoğu zaman freeze-all’la kombine edilir.
- Luteal destek: Yapay FET’te progesteron zorunlu; doz ve süre, pencere açılışına göre kişiselleştirilir.
5) Zamanlama ve İzlem
- MRI/TVUS bulguları ve semptom profiline göre 1–3 ay baskılama planlanabilir.
- Add-back gerekirse düşük doz E2/PG ile semptom yönetimi; kemik/metabolik riskler için süreye dikkat.
- Transfer öncesi JZ/kalınlık ve klinik bulgular tekrar gözden geçirilir.
6) Kime Hangi Yol?
- Yaygın adenomyozis + önceki başarısızlık: Uzun/ultra-long + yapay FET.
- Orta düzey bulgu, zaman kısıtı: Kısa baskılama + yapay FET.
- Sınırlı bulgu, düzenli ovülasyon: Doğal/modifiye doğal FET (merkez protokolüne göre).
- Eşlik eden endometriozis/adenomyozis karışık durum: Multidisipliner değerlendirme; gerekirse önce OS + freeze-all → baskılama + FET.
SSS
GnRH baskılama herkese şart mı? Hayır. Adenomyozis yükü, öykü ve merkez deneyimiyle kişiye özel verilir.
Kaç ay baskılama gerekir? Çoğunlukla 1–3 ay; daha uzun planlarda yan etki-fayda dengesi şarttır.
Add-back şart mı? Uzun baskılamada semptom ve toleransa göre düşük doz düşünülebilir.
Tek embriyo mu? Adenomyoziste SET çoğu zaman daha güvenli ve rasyoneldir.Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yalnızca hekim tarafından kişiselleştirilir.
